365SNEL Conclusies: Speed Pedelec in woon-werkverkeer kan fileleed aanzienlijk verzachten

Biedt de speed pedelec een oplossing om, voor woon-werkverkeer, aan het nog steeds groeiende fileleed te ontsnappen? Dat was de kernvraag voor 365SNEL, een project in opdracht van het Vlaamse Departement Omgeving. Na bijna 2 jaar onderzoek kwamen KU Leuven en Mobi (VUB), met de steun van projectpartners AVERE Belgium en O2O, onlangs met het antwoord: ja, maar …

365SNEL omvatte een testvloot van ongeveer 15 speed pedelecs. Die vloot is bij 10 verschillende bedrijven en organisaties uitgezet, variërend in grootte (van klein bedrijf tot internationale groep) en in aard (van onderwijsinstelling tot ziekenhuis). De oproep voor testrijders werd steevast enthousiast beantwoord. Niet minder dan 520 kandidaten dienden zich aan.

Speed Pedelec Novicen

Toch opmerkelijk, een goeie 40% van die geïnteresseerden had nooit eerder met een elektrische fiets gereden, terwijl een kleine 30% nog nooit een (e)-fiets had gebruikt om te pendelen. Daartegenover stond een groep van 27,5% die (bijna) elke dag heen en weer fietste. En 17% van die 520 mensen had wel al ervaring met een speed pedelec.

Uiteindelijk werden 106 testrijders geselecteerd: 64% mannen en 36% vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 41 jaar. De voorkeur ging  daarbij uit naar voltijdse medewerkers die 3 weken hun auto zouden ruilen voor een speed pedelec. Het waren bij voorkeur speed pedelec novicen die tussen 15 en 35 km van het werk woonden. De gemiddelde rij-afstand kwam uiteindelijk uit op 21,6 km.

Geen 45 km/u

Alvorens zich in het avontuur te storten, werden de kandidaat-testrijders bevraagd, om uit te maken wat hen op voorhand motiveerde en wat ze als hindernis beschouwden om een speed pedelec uit te proberen. Onmiddellijk na de test en opnieuw enkele maanden daarna werden ze nog eens bevraagd, om uit te maken of het effectieve rijden met een speed pedelec die motivaties en hindernissen had veranderd. Dat onderzoek leverde enerzijds bevestiging op van en aantal resultaten uit eerder wetenschappelijk onderzoek. Anderzijds leidde het 365SNEL-onderzoek ook tot een aantal interessante, nieuwe bevindingen.

De belangrijkste motivatie om een speed pedelec uit te proberen voor de test was snelheid. Het gros van de kandidaat-testrijders bleek in de veronderstelling dat ze met een speed pedelec constant 45 km/u zouden kunnen rijden en dat ze daardoor veel tijdswinst zouden boeken.

In 365SNEL werden niet alleen de testrijders, maar ook de speed pedelecs zelf onder de loep genomen. Dit bracht aan het licht dat DE speed pedelec niet bestaat, maar je kunt de verschillende soorten wel grosso modo in 2 groepen onderbrengen. Modellen uitgerust met een 350W motor halen een cruisesnelheid van 30 à 35 km/u. Bij  deze speed pedelecs is het vrijwel onmogelijk om de maximale snelheid van 45 km/u te trappen. Speed pedelecs met een 500W motor halen een cruisesnelheid van 35 à 40 km/u en komen wel gemakkelijker aan het maximum.

Stiptheid  en genot troef

De testrijders zetten zich vrij snel over de teleurstellende snelheidsprestatie van hun voertuig heen omdat ze andere voordelen ervoeren. Met name de voorspelbaarheid van de reistijd was voor velen een enorme opsteker. “Met de auto vertrek ik om kwart voor 6 en kom ik om 6u05 op mijn werk aan. Ik zou natuurlijk veel liever om 7 uur beginnen, maar dat vergt met de auto anderhalf uur. En precies dat maakt voor mij de speed pedelec interessant”, aldus een 41-jarige testrijder die op 18 km van zijn werk woont.

Sommige testrijders maken er uiteindelijk geen punt van als de rit meer tijd in beslag neemt. Door te fietsen, hoeven ze verder geen tijd meer aan lichaamsbeweging te spenderen. Eén van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is daarbij dat de testrijders het fietsen een positieve, aangename ervaring vinden. Ze genieten van de natuur, de openlucht, … Omwille van de hogere snelheden moeten ze echt geconcentreerd rijden waardoor ze niet aan het werk denken. En zo komen ze zowel ‘s morgens op het werk als ‘s avonds thuis met een fris hoofd aan.

De belangrijkste hindernis die de fietsers voor de test vermeldden, was het prijskaartje van een speed pedelec. Daar waar bepaalde automerken tegenwoordig aanbiedingen onder de € 10.000 hebben, komen sommige speed pedelecs aardig in de buurt van die psychologische grens. Die hoge prijs heeft veel, zoniet alles te maken met de inaccurate regelgeving waaraan de speed pedelec onderworpen is.

Duur door Europese regels

De kern van het probleem is dat een speed pedelec een nieuw soort voertuig is dat zich niet in het korset van “oude concepten” laat wurmen. Het is geen fiets, het is geen bromfiets, het is een nieuw vervoermiddel. En toch proberen overheden halsstarrig de speed pedelec aan gedateerde regels te onderwerpen.

In de technische reglementering, die Europees is geharmoniseerd, is de speed pedelec onderworpen aan een homologatieprocedure ontwikkeld voor klassieke bromfietsen. Dat is een uiterst complexe, inadequate en peperdure aangelegenheid. Het is precies die homologatie die de prijs van een speed pedelec in de richting van een goedkope auto duwt. Die auto valt ook onder homologatie, maar de procedure is specifiek voor auto’s ontworpen, de fabrikant is er aan gewend en kan zijn goedgekeurde “type” in oplages met minsten vijf nullen verkopen.

Speed pedelecs vallen onder een homologatie voor brom- en motorfietsen van 1.036 pagina’s tekst, die grotendeels over het inperken van emissies en over veiligheidskenmerken gaat waar speed pedelecs geen uitstaans mee hebben. Zoals gezegd, inadequaat en peperduur en dat voor een “type” waarvan in het beste geval enkele duizenden zullen worden afgezet.

Visionaire ambtenaren

Niet alleen de speed pedelec in zijn geheel, maar tal van onderdelen zoals de remmen, het versnellingssysteem, de verlichting, de hoorn, de spiegel, enz. moeten worden gehomologeerd en mogen nadien enkel worden vervangen door identieke, gehomologeerde onderdelen. Het blijkt soms bijzonder moeilijk om aan geschikte onderdelen te komen. De koplamp is wat dat betreft het grootste pijnpunt. Of nog, de hoorn, oorspronkelijk bedoeld om het lawaai van een brommer te overstemmen. Bij de testrijders van 365SNEL luidde het bijna unisono: de hoorn op een speed pedelec klinkt zo agressief en angstaanjagend dat niemand hem gebruikt. De meeste fabrikanten zetten er vrijwillig een fietsbel bij, maar die klinkt dan weer te stil.

In die technische reglementering heeft de Europese Unie de speed pedelec gecategoriseerd als bromfiets. En dus hebben alle lidstaten slaafs die categorie overgenomen in hun wegcodes; alle lidstaten behalve België. Dankzij enkele visionaire ambtenaren bij de FOD Mobiliteit is de speed pedelec in onze wegcode niet weggezet als bromfiets “tout court”, maar is een aparte categorie gecreëerd: bromfietsen klasse P – Speed Pedelecs. Dat maakte het mogelijk om aangepaste verkeersregels te maken met nieuwe verkeersborden die, door gebruik van de letter P, speed pedelecs toelaten of uitsluiten. Bovendien maakte die aparte categorisatie het mogelijk om de speed pedelec aan dezelfde financiële stimuli te onderwerpen als klassieke (e)-fietsen.

Flexibele verloning

Terwijl in fietsparadijzen als Nederland en Duitsland oeverloos wordt gebakkeleid over wat en waar speed pedelecs wel of niet mogen, ontpopt België en met name Vlaanderen zich tot Europa’s enige, constante groeimarkt voor speed pedelecs. In 2017 werden er in Vlaanderen een goeie 4.500 geregistreerd, in 2018 was dat ruim 8.500 en vorig jaar werd de kaap van 12.000 gerond. Interessante vergelijking: in 2019 werd maar de helft zoveel volledig elektrische auto’s ingeschreven.

De hausse wordt sterk gedragen door interessante leasingmogelijkheden in het flexibel verloningssysteem. Volgens Wim Floré van fietsleasingbedrijf O2O en 3656SNEL projectpartner heeft de speed pedelec bij hen al een aandeel van 35%. En dat terwijl er nog altijd een bijzonder zwaar obstakel is. Bepaalde paritaire comités laten geen flexibele verloning toe of slechts tot aan het minimum barema. Dat verhindert fietsleasing bijvoorbeeld bij alle overheidsinstanties. Tijdens het 365SNEL Symposium van begin februari meldde een gemeenteraadslid dat zijn gemeente € 60.000 subsidie had ontvangen ten behoeve van CO2 verlaging, maar niet in staat is fietsleasing aan te bieden aan zijn werknemers. Antwerpen en Mechelen bevinden zich in een gelijkaardige positie en zijn op zoek naar een “omweg”. En in het zieltogende mobiliteitsbudget is fietsleasing al helemaal geen haalbare kaart.

Weg of fietspad?

Een andere belangrijke bekommernis voor de test was verkeersveiligheid. Mensen vonden van zichzelf dat ze de verkeersregels voor speed pedelecs onvoldoende onder de knie hadden. Er was ook duidelijke bezorgdheid over de “hogere” snelheid, maar zoals eerder vermeld, was die vaak gebaseerd op een misverstand. Na de test bleef verkeersveiligheid een hindernis, maar om totaal andere redenen dan deze die voor de test werden vermeld. De testrijders raakten vrij snel gewend aan de hogere snelheid en voelden zich veilig dankzij de bredere banden en de stevige constructie van de voertuigen.

Ze voelden zich ook op hun gemak door de keuze tussen weg en fietspad, die de verkeersregels bieden. Als de snelheidslimiet op de weg 50 km/u bedraagt, mag een speed pedelec rijder zelf kiezen tussen weg of fietspad. Indien op de weg harder mag dan 50 km/u, zijn ze verplicht het fietspad te gebruiken.

Dit is wellicht een cruciaal element in het Belgische succes van speed pedelecs. In andere landen worden speed pedelecs van de fietspaden verbannen en moeten ze verplicht op de weg. Als die speed pedelecs echter, met een 350W motor, gemiddeld slechts 30 à 35 km/u, dan is dat een bijzonder onaangenaam, zelfs gevaarlijk snelheidsverschil met de auto’s en vrachtwagen waartussen men moet rijden. Dat verklaart de burgerlijke ongehoorzaamheid van sommige speed pedelec rijders in Nederland. Als ze liever op het fietspad rijden, halen ze hun nummerplaat er af, want tot dusver worden speed pedelecs nauwelijks herkend.

Nood aan campagnes

Na de test bleef verkeersveiligheid als barrière staan omdat de testrijders heel vaak negatieve ervaringen hadden met andere weggebruikers. Heel wat mensen kunnen een speed pedelec niet onderscheiden, kennen de verkeersregels voor die speed pedelecs niet en worden daardoor vaak nodeloos boos, soms zelfs agressief. Ook op speed pedelec gebruikersfora vind je talloze verhalen over grimmige automobilisten die soms zelfs niet nalaten om speed pedelecs de pas af te snijden of de kant in te rijden.

Aan 365SNEL ging een project vooraf waarbij dezelfde partners een uitvoerig rapport moesten maken over het potentieel van lichte, elektrische voertuigen.  Daarin werd toen al herhaaldelijk gepleit voor positieve campagnes om over speed pedelecs te informeren en om het negatieve imago van speed pedelecs te kantelen door promotiecampagnes en demonstratieprojecten ondermeer rond hoffelijkheid. Het 365SNEL eindrapport zal die aanbeveling ten aanzien van de overheid zonder twijfel nog luider laten doorklinken.

Richtingaanwijzers

Een andere aanbeveling die tot in den treure dient herhaald, is verbetering van de infrastructuur. De huidige fietsinfrastructuur is ontwikkeld in functie van fietsen en, we schreven het al, speed pedelecs zijn geen fietsen. Ze hebben meer plaats nodig en een effen wegdek, want op een speed pedelec komen putten en bulten echt veel harder aan. Ze hebben ook infrastructuur nodig die veel, veel minder conflictueuze situaties teweegbrengt met andere weggebruikers, zowel gemotoriseerde voertuigen als (e)fietsers en voetgangers.

De pannes en defecten tijdens het testen waren zeer divers en talrijk. Slechts één testperiode werd feilloos afgewerkt. Dat geeft aan dat de voertuigen nog sterk kunnen worden verbeterd. De testrijders hadden bovendien zelf ook een aantal suggesties voor verbeteringen. De vraag naar richtingaanwijzers klinkt bijna unisono want zo hoeven ze bij hogere snelheden het stuur niet los te laten om aan te geven waar ze naar toe willen. De spiegel die de speed pedelec doorgaans zo’n 10 cm verbreedt, staat vaak in de weg bijvoorbeeld in conventionele fietsrekken of op dat fietspad dat volgens het Vademecum Fietsvoorzieningen idealiter 1 meter breed moet zijn. Wie toch 45 km/u haalt, heeft dan weer last van een pijnlijke ruis in de oren. Tot slot is er vrijwel geen kritiek op de helmplicht. Iedereen blijkt die vrij plichtsgetrouw na te leven behalve nu en dan voor dat ritje naar de bakker om de hoek.

Ontdekking

Tot slot nog dit wat motivaties en hindernissen betreft, het 365SNEL onderzoek leidde tot één, nieuwe belangrijke conclusie. Competitiviteit is een motivatie om met de speed pedelec te pendelen. Speed pedelec gebruik leidt tot een bepaalde competitiviteit met zichzelf en met anderen. Testrijders daagden zichzelf uit door bijvoorbeeld op zoek te gaan naar kortere routes of te proberen het traject sneller te rijden. Of nog, ze gingen “wedstrijdjes” aan met andere weggebruikers of met hun partners, waarbij de speed pedelec bijvoorbeeld werd ingezet tegen een racefiets. Dit element kwam niet eerder in de literatuur voor en evenmin in de eerste bevraging van de testrijders. Het was pas na de testen dat dit relevant bleek. Literatuurstudie na de testen toonde aan dat het bevorderen van competitie,  door gamification* met smartphone-applicaties zoals Strava, een motiverend effect kan hebben op fietsgebruik. Het resultaat van 365SNEL lijkt er op te wijzen dat een soortgelijk effect mogelijk is voor speed pedelecs maar is verder nog niet onderzocht.

Onlangs werden alle testrijders nog eens bevraagd; 63 van hen vulden die finale vragenlijst in. Daaruit bleek dat 18 mensen nu een speed pedelec gebruiken om te pendelen, waarvan 13 voordien met de auto heen en weer reden. Dus ja, de speed pedelec is zeker een geschikt vervoermiddel om duurzaam te pendelen. Het 365SNEL project resulteerde in een kleine 20% testrijders die definitief kozen voor een speed pedelec om te pendelen, waarvan ongeveer 15% voormalige automobilisten, een mooie, zeer mooie aanvulling van het peloton (e)-fietsforenzen.

Enkele testrijders waren zo enthousiast dat 365SNEL hen inspireerde om de gebruikersgroep Speed Pedelec Vlaanderen op te richten. Eén van de oprichters, Peter Wuyts, kwam tijdens het 365SNEL symposium getuigen. Hij sloot af met de gevleugelde: “Vlaanderen is vandaag de groeipool voor de speed pedelec in de wereld; een virus dat kan uitdeinen zonder dat de Wereldgezondheidsorganisatie er een vaccin moet voor ontwikkelen.

——————————————————

* Gamification is de toepassing van spelontwerp-elementen en spelprincipes in een niet-spel context. Het kan ook worden gedefinieerd als een reeks activiteiten en processen om problemen op te lossen door karakteristieken van spelelementen te gebruiken of toe te passen.

VSV biedt bedrijfsopleiding speed pedelecs aan

Om de steeds langere files te vermijden gaan pendelaars op zoek naar alternatieven voor de auto. De speed pedelec wordt in sneltempo een almaar populairdere optie naast de gewone of elektrische fiets, maar zonder de juiste begeleiding zijn daar ook risico’s aan verbonden. Daarom heeft de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) een nieuwe fietsopleiding die ook geschikt is voor gebruikers van speed pedelecs. De primeur ging naar BASF Antwerpen, waar de VSV de allereerste opleidingen heeft georganiseerd.

Ongeveer één derde van de woon-werkverplaatsingen in Vlaanderen gebeurt over een van 15 tot 40 kilometer. Voor dergelijke afstanden zijn speed pedelecs een uitstekend alternatief voor de auto. Speed pedelecs bieden heel wat voordelen: ze zijn emissieloos, ze zorgen voor fittere werknemers en de fietser heeft geen last van files. Omwille van de hogere snelheden zijn er echter ook bijkomende risico’s aan verbonden. Vorig jaar telde Vlaanderen in totaal 86 verkeersslachtoffers onder speed pedelecs gebruikers, waaronder 1 dode en 9 zwaargewonden. Daarom vindt VSV het belangrijk om speed pedelec-gebruikers een goede opleiding aan te bieden die hen helpt om zich veilig in het verkeer te begeven.

Theorie, praktijk en risicoperceptie

De bedrijfsopleiding duurt twee uur en omvat zowel een theorie- als een praktijkgedeelte, met als doel werknemers beter bewust te maken van de risico’s van het rijden met een speed pedelec. Cursisten worden geleerd om steeds hun snelheid aan te passen aan de omgeving en aan hoe ze op een veilige manier tot stilstand kan komen.
Daarnaast wordt de tijd genomen voor een groepsgesprek rond risicoperceptie. Speed pedelecs berijders zijn zich niet altijd bewust van de risico’s die ze nemen tijdens het rijden, zowel voor zichzelf als voor hun omgeving. Nadien volgen praktijkoefeningen rond interactie en stuurvaardigheid, en tot slot een nabespreking. Aangezien de opleiding veel aandacht besteedt aan het verantwoord omgaan met snelheid, is deze ook geschikt voor andere snelle fietsers.

De VSV ontwikkelde de opleiding in samenwerking met BASF Antwerpen, een bedrijf dat de verkeersveiligheid al jarenlang hoog in het vaandel draagt: “De veiligheid van onze medewerkers is onze absolute prioriteit, zowel op onze site alsook daarbuiten. We merken een stijgend aantal fietsongevallen in het woon-werkverkeer, vaak met ernstige verwondingen. Om dit menselijk leed te vermijden, hebben we deze fietsopleiding opgestart,” zegt Bernd Brian, Senior Vice President van BASF Antwerpen.

De speed pedelec-opleidingen zijn beschikbaar voor alle bedrijven in Vlaanderen. Meer info: www.safe2work.be.

Foto: VSV

365SNEL met Speed Pedelec Testpiste aanwezig op Advanced Engineering 2019

Op woensdag 22 en donderdag 23 mei 2019 vindt de Advanced Engineering beurs plaats in Flanders Expo te Gent. De beurs is gericht op bedrijven die vernieuwende producten creëren en hun producten willen klaarmaken voor de toekomst. Alle aspecten van productontwikkeling komen aan bod: design en prototyping, materialen en compenenten alsook elektronica en connectiviteit. De beurs is gericht op de Belgische maakindustrie waaronder ook deze van de lichte, elektrische voertuigen, met inbegrip van elektrische fietsen.

Eén van de deelnemers aan Advanced Engineering dit jaar is 365SNEL, het project dat bedoeld is om het gebruik van speed pedelecs voor woon-werkverkeer aan te moedigen. 365SNEL heeft niet alleen een infostand maar brengt ook een tiental speed pedelecs naar Flanders Expo. Bezoekers aan de beurs kunnen deze speed pedelecs uittesten op het parcours bij de stand. De toegang tot Advanced Engineering is gratis, maar je dient wel hier vooraf te registeren.

365SNEL-projectpartner Bram Rotthier aan het woord bij Van Gils & Gasten

Naar aanleiding van het eerste dodelijke ongeval met een speed pedelec in ons land werd 365SNEL-projectpartner Bram Rotthier uitgenodigd bij het VRT-praatprogramma Van Gils & Gasten. Samen met weervrouw Sabine Hagedoren praten ze over hun ervaringen met speed pedelecs.

Ze zijn het er beiden over eens dat een speed pedelec een erg goed vervoersmiddel is. “Maar je moet er wel verstandig mee rijden”, vindt Hagedoren. Volgens Rotthier gebeurt het inhalen van gewone fietsen echter heel bewust bij speed pedelecs, maar toch is het nog wat aftasten naar hoe speed pedelec gebruikers zich moeten gedragen.

Speed pedelecs rijden sneller dan gewone fietsen en vaak wordt ook de vergelijking met een bromfiets gemaakt en stelt de vraag zich of je wel op het fietspad mag rijden. “Bromfietsen mogen voor alle duidelijkheid ook op het fietspad”, vervolgt Rotthier. Binnen de bebouwde kom mogen speed pedelec gebruikers echter kiezen of ze op straat rijden of op het fietspad. Maar Rotthier vindt het niet gevaarlijk dat speed pedelecs ook op fietspaden mogen rijden: “Als ik nu zeg dat ik een auto heb gekocht die 250km/h kan rijden, dan zou je mij nooit vragen of dat gevaarlijk is binnen de bebouwde kom. Dan ga je ervan uit dat ik mijn snelheid aanpas.”

Volgens Rotthier is er wel een bewustmakingscampagne nodig voor de in 2016 ingevoerde regels voor speed pedelecs. Hij merkt immers dat automobilisten vaak niet weten dat dergelijke fietsen ook op de baan mogen rijden.

Klik hier voor een link naar het volledige interview.

“E-bike heeft meer toekomst dan de elektrische auto”

Niet minder dan 45% van de aangekochte fietsen in ons land is elektrisch ondersteund. Een heuglijk cijfer, vindt professor Jan Cappelle, hoofd van de onderzoeksgroep Energie & Automatisering op Technologiecampus Gent. Maar hij heeft ook al vaak de wenkbrauwen gefronst sinds zijn team de e-fietsen onder de loep nam.

Dit artikel verscheen in de Campuskrant van de KU Leuven.

Zelf opgegroeid in een gezin zonder auto, gelooft Jan Cappelle heel erg in de mogelijkheden van de e-fiets. “Ik woon in Waregem. Ik leg de 32 kilometer naar de campus nu al vijf jaar dagelijks af met een speed pedelec, een elektrische fiets die 45 km/u kan halen. Vroeger deed ik het soms met de koersfiets, maar het omkleden is een gedoe waar je tegenop ziet als je om halfnegen in de aula moet staan. Met de speed pedelec ben ik ook minder moe én het geeft een bevrijdend gevoel om fluitend en met een snelheid van 40 km/u stilstaande auto’s voorbij te fietsen.”

Het team  van Jan Cappelle ontwikkelde een slimme fietsenstalling die elke elektrische fiets beveiligt tegen diefstal én via een universele lader de batterij oplaadt. © KU Leuven – Rob Stevens 

De onderzoeksgroep van Jan Cappelle wil er met technologische verbeteringen mee voor zorgen dat de e-fiets zijn potentieel ten volle benut. “We ondervonden al snel dat fabrikanten weinig met de elektrische ondersteuning bezig zijn”, zegt hij. “Omdat de consument nu eenmaal naar e-fietsen vraagt, voegen producenten vaak gewoon een motor en een batterij toe aan hun bestaande fietsmodellen, zonder zich om het totaalproduct te bekommeren.”

Het team ontwikkelde een slimme fietsenstalling die elke elektrische fiets beveiligt tegen diefstal én via een universele lader de batterij oplaadt. Jan Cappelle: “We trekken vanuit de batterij-aansluiting op de e-fiets twee kabeltjes naar klemmen op de voorvork. Wanneer je met je voorwiel tussen de twee stangen van de laadstalling rijdt, klikt je fiets vast. Met je smartphone scan je de QR-code die je fiets identificeert in, waardoor een verbinding met de database van het laadsysteem tot stand komt en het laadproces automatisch van start gaat.”

Elk merk van elektrische fietsen heeft een ander soort lader, het is onvoorstelbaar dat de sector er niet in slaagt deze te standaardiseren.

Bijsturen

Voor het project TGVelo bracht de onderzoeksgroep voor het eerst de producenten van e-fietsen samen met grote gebruikersgroepen als de Fietsersbond, Colruyt, Bpost en de stad Gent. “We buigen ons samen over een kwaliteitsraamwerk voor elektrische fietsen. Momenteel vermeldt men bij groepsaankopen vereisten als aluminium spatborden of schijfremmen, maar dat kun je bezwaarlijk kwaliteitskenmerken noemen. Samen met de industrie definiëren we parameters die écht iets zeggen over de prestaties, de veiligheid en de betrouwbaarheid van de fietsen.”

Een ander project draait om de speed pedelecs. Het kadert in het Vlaamse actieplan ‘Clean Power For Transport’ en wil het potentieel van deze voertuigen om onze mobiliteit te verduurzamen in kaart brengen. Het onderzoeksteam van de Technologiecampus Gent biedt werknemers van geïnteresseerde bedrijven aan om gedurende drie weken een speed pedelec uit te proberen voor het woon-werkverkeer. “We monitoren alle ritten die ze in die periode maken”, legt Jan Cappelle uit. “We verzamelen data over de trajecten, snelheden en het rijgedrag en vergelijken die met die van andere vervoermiddelen. Ook meten we de rijervaring en de kwaliteit van de voertuigen via geijkte procedures. Hoewel het om gloednieuwe fietsen gaat, merken we dat bij intensief gebruik vaak onderdelen stukgaan of loskomen. De fabrikanten krijgen de rapporten doorgestuurd, zodat ze iets aan structurele problemen kunnen doen.”

Ik zie meer brood in de elektrische fiets dan in de elektrische auto. Die zal duur blijven, verbruikt twintig keer meer energie én biedt geen oplossing voor de files.

Fietsen foetsie

Steeds meer mensen zien de voordelen van de e-fiets in. Nu al is 45% van de aangekochte fietsen elektrisch ondersteund. “Bovendien zie je voor alle mogelijke afstanden nieuwe vervoermiddelen aan populariteit winnen. Denk aan de e-steps of de monowheels, eenwielers die je handenvrij bestuurt. We zullen steeds meer naar elektrisch vervoer evolueren. Ik zie meer toekomst voor de e-fiets dan voor de elektrische wagen die duur zal blijven, twintig keer meer energie verbruikt én geen oplossing biedt voor de files.”

Jan Cappelle met een bakfiets op zonne-energie die studenten ontwikkelden in het kader van hun masterproject. © KU Leuven – Rob Stevens 

Nu de lichte elektrische voertuigen zoals e-fietsen en e-steps in de lift zitten, raken de hokjes ‘fietser’ en ‘bromfietser’ die de wetgever gebruikt, achterhaald. Waar deel je bijvoorbeeld de speed pedelec in, die in wezen een bromfiets met pedalen is? Cappelle en zijn team ijveren voor een correctere regelgeving en gingen daarom spreken bij de Europese Commissie. Een verhaal dat een opmerkelijk staartje kreeg.

“Omdat we ons eraan ergerden dat die grijze mannen in maatpak van de EC nog nooit een elektrische fiets van dichtbij hadden gezien, kwamen we op het idee om vanuit de campus in Gent met speed pedelecs naar de vergadering in Brussel te rijden. We zetten onze fietsen op slot in een bewaakte fietsenstalling op het plein voor het Berlaymontgebouw. Onze voordracht eindigde met de woorden: ‘If you want to try one of these vehicles, let’s go outside.’ Beneden stelden we vast dat onze dure fietsen gestolen waren. Nochtans patrouilleerden er militairen – Angela Merkel was net die dag op bezoek. Onder het oog van die militairen heeft iemand dus sloten staan doorknippen!”

Hoe gevaarlijk zijn speed pedelecs?

Speed pedelecs –snelle elektrische fietsen– zijn in opmars als alternatief voor de files. Maar precies hun snelheid zou ze gevaarlijk maken. Is dat zo?

Dit artikel werd geschreven door Jan Etienne voor Bodytalk .

Snelle elektrische fietsen –speed pedelecs– nemen in onze mobiliteit een steeds prominentere plaats in. Zeker nu er eindelijk een wettelijk kader is voor trapondersteuning tot 45 kilometer per uur, waardoor woon-werkverplaatsingen van 30 kilometer en meer tot de mogelijkheden gaan behoren. Je weet wanneer je vertrekt. Je weet wanneer je aankomt. Er is wel nog veel werk aan de winkel op het vlak van techniek, infrastructuur, wetgeving en mentaliteit.

Speed pedelecs of spedelecs zijn nog een nieuw verschijnsel op onze wegen, en wat nieuw is trekt altijd de aandacht. Elk ongeval komt bij wijze van spreken in het nieuws, terwijl je van duizenden auto ongevallen niets hoort. Bovendien neemt hun aantal snel toe, en eenvoudige logica zegt: hoe meer fietsen, hoe groter de kans om bij een ongeval betrokken te raken. Dat blijkt ook uit de cijfers. Toch zeggen die weinig, want we weten dat statistieken over fietsongevallen een moeilijke en onbetrouwbare zaak blijven. Wie door een eigen domme fout valt, stapt niet naar de politie om aangifte te doen.

Eigen Schuld

Volgens een Zwitsers onderzoek –met 3.658 gedetailleerde ongevallenbeschrijvingen het grootste in zijn soort– spelen leeftijd en snelheid geen rol bij ongevallen met spedelecs. Het aantal ongevallen was evenredig gespreid over alle leeftijden, wat de mythe ontkracht dat vooral senioren onderuit gaan. Er was ook geen verschil in aantal ongevallen tussen de trage pedelecs en de snelle versies. De deelnemers gaven overigens ruiterlijk toe dat het ongeval hen ook met een gewone fiets had kunnen overkomen. Lees: het was hun eigen fout.

Een rijopleiding voor onervaren mensen die zich een spedelec willen aanschaffen, is misschien geen slecht idee.

Ervaring speelde misschien wel een rol, want 75% had ruime ervaring met fietsen, brommers en motoren. Omgekeerd gaf 1 op de 10 toe weinig tot geen ervaring met tweewielers te hebben. Dat zet aan tot nadenken over die laatste groep. Om een voertuig veilig te besturen, moet je zijn grenzen kennen, en dat vraagt ervaring. Een (verplichte?) rijopleiding voor onervaren mensen die zich een spedelec willen aanschaffen, is daarom misschien geen slecht idee.

De ervaringen en de veiligheidscultuur bij motorrijders zouden daarvoor de nodige inspiratie kunnen leveren. Motoren zijn een stuk zwaarder en sneller, maar er zijn ook grote parallellen met spedelecs. Hun smal profiel bijvoorbeeld, waardoor ze nauwelijks opvallen in het verkeer. Neem een glasheldere winterochtend, een fietser op een spedelec met een laagstaande zon in de rug en een autobestuurder die de baan op wil rijden maar wat verblind wordt door de lage zon. Een motor of een fietser zijn zo klein en werpen zo weinig schaduw dat ze makkelijk gemist worden, met mogelijk zware gevolgen. De hogere snelheid van beide voertuigen weegt daarin stevig door. Er zijn nog meer parallellen te trekken, bijvoorbeeld voor het anticiperend rijgedrag, het opeisen van de plaats op de weg en de remtechniek.

Noodstop

Over de beste uitvoering van een noodstop op een spedelec verschillen de meningen. De voorste rem geeft altijd het grootste remeffect, maar de kans op wegglijden met finaal controleverlies is dan eveneens het grootst, net zoals de kans dat je over de kop gaat als je tegen een laag obstakel knalt. Het best lijkt eerst met de achterrem aan te zetten om de fiets te stabiliseren en een fractie later de voorrem gedoseerd te gebruiken om een slip te vermijden. Ga ondertussen zo snel mogelijk ver naar achteren hangen, het liefst met je achterwerk boven je achterwiel. Om dat remmanoeuvre grondig onder de knie te krijgen, moet je veel oefenen, bijvoorbeeld met de mountainbike op een stukje bergaf, tot het een automatisme wordt.

Technische verschillen in uitvoering en trapondersteuning maken dat spedelecs anders reageren: sommige snel, andere traag. Dat laatste kan tot paniekreacties leiden als je onverwacht hard moet remmen en de ondersteuning niet à la minute wegvalt. Neem daarom de tijd om je fiets te leren kennen, bijvoorbeeld door bewust moeilijker trajecten te fietsen waarop je je rijtechniek kunt aanscherpen.

Zichtbaarheid

Als zwakke weggebruiker ben je aangewezen op jezelf voor je veiligheid. Autochauffeurs hebben onbewust de neiging alleen naar grote voertuigen te kijken die voor hen een gevaar inhouden en negeren kleinere weggebruikers. Alert fietsen is dus de boodschap. En opvallen: kleed je opzichtig, het liefst met fluo, reflecterende stroken en overal verlichting. Soms is het veiliger de elektrische ondersteuning wat lager of zelfs helemaal uit te zetten als de omstandigheden te riskant worden.

365SNEL: Vlaams Departement Omgeving test speed pedelecs

In het kader van 365SNEL stappen vandaag 11 medewerkers van het Vlaams Departement Omgeving op een speed pedelec. Ze zullen met deze snelle, elektrische fietsen de komende drie weken elke dag pendelen tussen hun woonplaats en hun werkplek in het Ferrarisgebouw in Brussel. Dit is een vrij unieke gebeurtenis omdat, met de test, het departement rechtstreeks participeert in 365SNEL, met een speed pedelec snel heen en weer in het verkeer. Dit Clean Power for Transport (CPT) project wordt door het Departement Omgeving ook gesubsidieerd.

Het project past in het CPT-actieplan van de Vlaamse Regering waarmee de omslag naar meer milieuvriendelijke voertuigen wordt beoogd. In het kader daarvan worden o.m. laadpalen voor elektrische voertuigen uitgerold en wordt de aankoop van die voertuigen financieel gestimuleerd. En er worden ook concrete projecten zoals 365SNEL gefinancierd. In andere EU-lidstaten wordt daarbij vrijwel alleen aandacht besteed aan elektrische auto’s. Het departement Omgeving heeft echter van in het begin ook Lichte Elektrische Voertuigen (LEVs) in zijn programma opgenomen.

Speed pedelec potentieel

Vorig jaar resulteerde dat in een zeer uitgebreide studie naar het potentieel van LEVs, uitgevoerd door AVERE Belgium, KU Leuven en VUB. In het verlengde van de studie werd bovendien een website gelanceerd waar het grote publiek de meest uitgebreide informatie over lichte, elektrische voertuigen kan opzoeken: https://iiw.kuleuven.be/apps/lev/. De studie gaf duidelijk aan dat  speed pedelecs op een aanzienlijk potentieel kunnen bogen voor woon-werkverkeer. Een speed pedelec is een fiets met een elektrische hulpmotor die ondersteunt tot 45 km/u. Het is een comfortabel, klokvast en duurzaam vervoermiddel; uitstekend geschikt voor mensen die vinden dat ze te ver van hun werk wonen om een conventionele fiets of een klassieke, elektrische fiets te gebruiken.

In België zijn er inmiddels al verschillende, belangrijke maatregelen genomen om het gebruik van speed pedelecs aan te moedigen. In de wegcode zijn enkele essentiële aanpassingen doorgevoerd om letterlijk ruimte op de weg te creëren voor de speed pedelec. Daar waar in heel wat landen het nog verplicht is om met een bromfietshelm te rijden, volstaat het bij ons om een fietshelm op te zetten. Bovendien werd vorig jaar de fietsvergoeding van € 0,23 per kilometer ook toegankelijk gemaakt voor speed pedelec gebruikers.

Testen positief

Om de speed pedelec voor woon-werkverkeer aan te moedigen, besliste het Departement Omgeving om dit jaar het project 365SNEL te steunen. Met 365SNEL worden bedrijven en hun werknemers bevraagd over hun perceptie van de speed pedelec. Vervolgens worden per provincie twee à drie bedrijven of instellingen uitgekozen, waar onder geïnteresseerde werknemers een tiental testrijders worden geselecteerd. Van deze groep wordt verwacht dat zij drie weken na elkaar met de speed pedelec naar en van het werk rijden. Deze continuïteit is belangrijk om hun ervaringen met de snelle fiets in de meest uiteenlopende weersomstandigheden te kunnen in kaart brengen.

In de voorbije maanden heeft een tiental personeelsleden van het UZ Brussel en evenveel werknemers van Focus Advertising in Heule de eerste testen uitgevoerd. In beide gevallen vonden bijna alle testrijders het pendelen met de speed pedelec een positieve ervaring. Eén testpersoon woonde te dicht bij het werk om de speed pedelec optimaal te kunnen benutten. De testrijders apprecieerden vooral het ontspannen gevoel dat ze bij het gebruik van de speed pedelec ervaren. ’s Morgens kwamen ze fris en ontspannen op het werk aan en aan het einde van hun werkdag konden ze dankzij het fietsen hun hoofd leegmaken. Een ander belangrijk pluspunt was het feit dat de lange testperiode hen de kans gaf om de speed pedelec grondig te leren kennen. Wie de aanschaf van een snelle, elektrische fiets overweegt, moet het doorgaans stellen met een kort testritje.

Onderzoekswerk

De testrijders krijgen niet alleen een speed pedelec gratis ter beschikking maar ook alle benodigde attributen om comfortabel te pendelen: helm, regenkleding, fietstassen, … De speed pedelecs  worden afgeleverd met gelijkvormigheidsattest, nummerplaat en verzekering. Een aantal fietsen wordt ter beschikking gesteld door projectpartner en fietsleasingbedrijf O2O, andere zijn in bruikleen gegeven door Klever, Moustache, Oxford, Riese & Müller, Stromer en Qwic.

In 365SNEL wordt ook aan onderzoekswerk gedaan. VUB en KU Leuven onderzoeken niet alleen de perceptie en ervaringen van bedrijven en werknemers maar nemen ook de voertuigen zelf, de gebruiksvoorwaarden en de infrastructuur onder de loep. 365SNEL moet resulteren in een reeks aanbevelingen om de speed pedelec en zijn gebruik te optimaliseren.

365SNEL is nog op zoek naar bedrijven die geïnteresseerd zijn om deel te nemen en dat in alle provincies behalve Antwerpen. Geïnteresseerden kunnen contact nemen met projectmedewerker Nikolaas Van den Steen, email nikolaas.vandensteen@kuleuven.be, tel. +32 498 29 08 67.